Modem ve Kişayol
Bilgisayardan Kötü Amaçlı Yazılımı Kaldırma
Bilgisayarın bir sabah açılışta beklediğinden çok daha yavaş davranıyorsa, tarayıcında hiç yüklemediğin araç çubukları görünüyorsa ya da fan sen hiçbir şey yapmazken sürekli çalışıyorsa, akla gelen ilk şüphelilerden biri kötü amaçlı yazılımdır. Bu tür programlar tek bir tip değildir: reklam gösteren adware'den, tuş vuruşlarını kaydeden casus yazılımlara, dosyaları şifreleyip para isteyen fidye yazılımlarına kadar geniş bir aile. İyi haber şu ki, çoğu durumda malware temizleme işini bir servise gitmeden, kendi başına yapabilirsin.
Önce Emin Ol: Gerçekten Kötü Amaçlı Yazılım mı?
Yavaşlığın tek nedeni virüs değildir. Dolan disk, arka planda çalışan onlarca başlangıç programı ya da eskimiş bir sabit disk de aynı belirtileri verir. Bu yüzden temizliğe girişmeden önce şu ayrımı yapmak zaman kazandırır:
- Muhtemelen bulaşma: Ana sayfan sen değiştirmeden başka bir arama motoruna dönüyor, masaüstünde tanımadığın kısayollar var, antivirüsün kendi kendine kapanıyor, tarayıcıda kapatılamayan pop-up'lar açılıyor, sosyal hesaplarından senin yazmadığın mesajlar gidiyor.
- Muhtemelen performans sorunu: Sadece genel bir yavaşlık var, açılış uzun sürüyor, disk neredeyse dolu. Bu durumda depolama alanını boşaltma ve başlangıç programlarını azaltma konularına bakmak daha mantıklı.
Görev Yöneticisi'ni açıp (Ctrl + Shift + Esc) CPU ve disk kullanımına göre sıralamak iyi bir başlangıçtır. Adı anlamsız harf yığınından oluşan, sürekli %30-40 CPU yiyen bir süreç görürsen adını not et; internette araştırdığında ne olduğunu genellikle bulursun.
Temizlik Öncesi Hazırlık
- Ağ bağlantısını kes. Bazı zararlılar veri gönderiyor ya da kendine ek dosya indiriyor olabilir. Tarama yapacağın araçları indirdikten sonra Wi-Fi'yi kapatmak akıllıca.
- Önemli dosyaları yedekle, ama çalıştırılabilir dosyaları (.exe) değil, yalnızca belgelerini ve fotoğraflarını kopyala.
- Parolaları şimdi değiştirme. Bilgisayar temizlenmeden yeni parola girmek, o parolanın da kaydedilmesi anlamına gelir. Değiştirmeyi temizlikten sonraya bırak; gerekiyorsa başka bir cihazdan yap.
- Gerekirse Güvenli Mod. Zararlı yazılım tarama araçlarının açılmasını engelliyorsa, Windows'u güvenli modda başlatmak çoğu zaman işi çözer, çünkü çoğu zararlı bu modda yüklenmez.
Seçenekleri Karşılaştırma
Elindeki yollar birbirinin alternatifi değil, aslında birbirini tamamlıyor. Yine de hangisinin ne zaman uygun olduğunu bilmek gerekiyor:
| Yöntem |
Ne işe yarar |
Süre / Zorluk |
Ne zaman seçilir |
| Windows Güvenlik (Microsoft Defender) tam tarama |
Bilinen virüs ve trojanların büyük kısmını yakalar, ek kurulum gerektirmez |
30–90 dakika / kolay |
Her durumda ilk adım |
| Windows Güvenlik "Çevrimdışı tarama" |
Windows açılmadan tarar; kendini sisteme gömen zararlılara karşı etkili |
15–30 dakika / kolay |
Normal tarama temiz çıktığı hâlde belirtiler sürüyorsa |
| İkinci görüş tarayıcı (Malwarebytes, ESET Online Scanner gibi) |
Adware ve istenmeyen programları yakalamada güçlü |
20–60 dakika / kolay |
Tarayıcı kaçırmaları, reklam sorunları |
| Tarayıcı sıfırlama ve uzantı temizliği |
Ana sayfa/arama motoru değişikliklerini ve kötü uzantıları geri alır |
10 dakika / kolay |
Sorun yalnızca tarayıcıda görünüyorsa |
| USB'den önyüklenebilir kurtarma diski |
İşletim sistemi hiç açılmadığında bile tarama yapar |
1–2 saat / orta |
Sistem açılmıyor veya araçlar çalışmıyorsa |
| Windows'u temiz kurma |
Kesin çözüm; her şeyi siler |
1–3 saat / orta |
Fidye yazılımı, tekrar eden bulaşma, bankacılık verisi riski |
Adım Adım Temizlik
- Şüpheli programları kaldır. Ayarlar > Uygulamalar listesini kurulum tarihine göre sırala. Sorunun başladığı günlerde eklenmiş, tanımadığın yazılımları kaldır.
- Tarayıcı uzantılarını gözden geçir. Tanımadığın her uzantıyı sil. Ardından tarayıcı ayarlarını sıfırla; ana sayfa ve arama motoru kendine gelecek.
- Windows Güvenlik ile tam tarama yap. Hızlı tarama yetmez, "Tam tarama" seçeneğini işaretle ve bitmesini bekle.
- İkinci bir tarayıcıyla doğrula. Tek bir motor her şeyi görmez. Ücretsiz sürümlerin tek seferlik taraması bu iş için yeterli; sürekli çalışan iki antivirüs ise birbirini engeller, o yüzden ikinciyi iş bitince kaldırabilirsin.
- Bulunanları karantinaya al, sonra sil. Doğrudan silmek yerine karantina, yanlış alarm durumunda dosyayı geri getirme şansı verir.
- Yeniden başlat ve tekrar tara. Bazı zararlılar ancak yeniden başlatma sonrası tam olarak temizlenir.
- Parolaları değiştir. Sistem temiz olduğunda e-posta, banka ve sosyal medya parolalarını yenile. Windows parolasını da güncellemek iyi bir alışkanlık.
- Güncellemeleri tamam