Yanlış klasörü seçip Shift+Delete'e basmak ya da bir USB belleği biçimlendirdikten sonra içinde ne olduğunu hatırlamak... Bu his tanıdıktır. İyi haber şu: silinen bir dosya çoğu zaman gerçekten yok olmaz. Dosya sisteminin "burada bir şey var" kaydı silinir, veri ise diskte, üzerine yazılana kadar olduğu yerde bekler. Dosya kurtarma işlemi de tam olarak bu bekleyen veriyi bulup dışarı çıkarmaya dayanır.
Bir dosyayı sildiğinizde iki şey ayrı ayrı düşünülmeli: dosyanın kaydı ve dosyanın içeriği. Kayıt, dosya sisteminin dizin tablosunda tutulan "şu ad, şu boyut, şu bloklarda" bilgisidir. Sildiğinizde bu satır serbest işaretlenir, ilgili bloklar da "boş" sayılır. İçerik hâlâ oradadır; ta ki sistem o blokları başka bir şey yazmak için kullanana kadar.
Bu yüzden kurtarma şansını belirleyen tek şey zamandır demek yanlış olur; belirleyici olan o diske ne kadar yazıldığıdır. Kapalı duran bir harici diskte aylar sonra bile veri sağlam kalabilir. Buna karşılık Windows'un kurulu olduğu sistem diskinde, siz hiçbir şey yapmasanız da güncellemeler, geçici dosyalar ve önbellek sürekli yazma yapar.
Altın kural: veriyi kaybettiğiniz diski mümkün olduğunca kullanmayı bırakın. Kurtarma programını da o diske indirip kurmayın.
| Yöntem | Ne zaman işe yarar | Zorluk | Başarı beklentisi |
|---|---|---|---|
| Geri Dönüşüm Kutusu | Normal silme, kutu boşaltılmadıysa | Çok kolay | Yüksek |
| Önceki Sürümler / Dosya Geçmişi | Yedekleme veya sistem koruması önceden açıksa | Kolay | Orta-yüksek |
| Bulut çöp kutusu | Dosya senkronize bir klasördeyse | Kolay | Yüksek |
| Dosya adı tabanlı kurtarma yazılımı (Recuva, PhotoRec vb.) | Kalıcı silme, kısa süre önce, disk az kullanılmışsa | Orta | Değişken |
| İmza taraması (raw / deep scan) | Biçimlendirme, bozulmuş dosya sistemi | Orta | Dosya adları kaybolur, içerik gelebilir |
| Profesyonel veri kurtarma servisi | Fiziksel arıza, tık sesi, disk görünmüyor | Kendiniz yapamazsınız | Duruma göre, maliyetli |
Ücretsiz seçenekler çoğu senaryo için yeterlidir. Recuva sade bir arayüz sunar, PhotoRec ise dosya adlarını değil içeriğin imzasını arar; fotoğraf ve video kurtarmada şaşırtıcı derecede etkilidir. TestDisk ise silinen bölümü ya da bozulmuş bölüm tablosunu onarmaya çalışır.
Hangi programı seçerseniz seçin şu sıraya uyun:
Modern SSD'lerde TRIM adlı mekanizma, silinen blokları arka planda gerçekten temizler. Bu yüzden SSD'de kalıcı silinen bir dosyanın geri gelme şansı, klasik sabit diske kıyasla belirgin biçimde düşüktür. Aynı şey telefonlar için de geçerli sayılır. SSD kullanıyorsanız yedeklemeye daha çok güvenmek gerekir.
Disk tık tık ses çıkarıyorsa, BIOS'ta hiç görünmüyorsa veya bağladığınızda bilgisayar donuyorsa yazılımla uğraşmak faydadan çok zarar verir. Bu durumda diski kapatıp bir veri kurtarma servisine götürmek doğrudur. Aynı şekilde disk üzerinde chkdsk veya biçimlendirme önerilerini, veri hâlâ önemliyse uygulamayın.
Pratik bir yol haritası: önce çöp kutusu ve bulut çöp kutusu, sonra Önceki Sürümler, ardından taşınabilir bir kurtarma programıyla tarama. Sistem diskinden veri kurtaracaksanız diski söküp başka bir makineye takmak en yüksek başarı şansını verir.
Uzun vadede gerçek çözüm kurtarma değil, yedeklemedir. Bir harici disk ve bir bulut hesabıyla iki